Kendine bir plan yap
Her şeyi herkesten her zaman korumak imkânsız ve yorucu. Ayrıca gerekmiyor. Önce kimden, neyi korumak istediğini bilirsen doğru aracı seçmek kolaylaşır. Güvenlikçiler buna tehdit modeli diyor. Korkutucu bir adı var, ama aslında birkaç soruya verdiğin cevaplardan ibaret.
Her önlemin bir bedeli var
Bir şey ne kadar güvenliyse kullanması da genellikle o kadar zahmetlidir. En güvenli araçları seçersen rahatından çok şey verirsin, üstelik yine de kusursuz güvenlik olmaz. Birkaç gün sonra bıraktığın bir düzen de seni korumaz.
Bu yüzden amaç "en güvenli" olmak değil, senin başına gelmesi en olası şeylere karşı, sürdürebileceğin önlemleri seçmek.
Beş soru
- Neyi korumak istiyorum?
- Kimden korumak istiyorum?
- Bunun olma ihtimali ne?
- Olursa ne kadar kötü olur?
- Ne kadar uğraşmayı göze alıyorum?
1. Neyi korumak istiyorum?
Değer verdiğin her şey burada yazılır: banka hesabın, e-postan, fotoğrafların, mesajların, konumun, kimlik bilgilerin, telefonunun kendisi.
Not al: Her biri nerede duruyor, kim erişebiliyor, başkasının erişmesini ne engelliyor? E-posta hesabını listenin başına yaz, çünkü diğer hesapların şifre sıfırlama bağlantıları oraya gelir.
2. Kimden korumak istiyorum?
Dolandırıcılar, reklam şirketleri, eski bir partner, işverenin, aynı evde yaşadığın biri, telefonunu bulan bir yabancı ya da devlet kurumları olabilir. Karşındaki bir kişi de olabilir, bir şirket de. Fikir almak için yaygın tehditlere bakabilirsin.
Not al: Bu kişi veya kurumların elinden ne gelir? Uzaktaki bir dolandırıcı ile telefonunun şifresini bilen biri çok farklı tehditlerdir.
3. Bunun olma ihtimali ne?
Yapabilmek ile yapması olası olmak farklı şeylerdir. Operatörün arama kayıtlarını görebilir, ama onları internette yayımlaması pek olası değildir. Buna karşılık kişisel bilgilerin sızmış olduğu bir ülkede sahte bir arama almak oldukça olasıdır.
Bu değerlendirme kişiseldir. Bazı şeyleri ihtimali düşük olsa da kabul edemezsin, bazılarını ise ihtimali yüksek olsa da dert etmezsin.
Not al: Hangi tehditleri ciddiye alıyorsun, hangilerini çok uzak ya da önemsiz buluyorsun?
4. Olursa ne kadar kötü olur?
Reklam görmek can sıkar. Banka hesabının boşalması ya da adresinin yanlış kişiye gitmesi hayatını etkiler. Her saldırgan aynı şeyi de istemez: biri paranı, biri bilgini yaymayı, biri seni susturmayı isteyebilir.
Bilginin çalınması, silinmesi ve yayılması da farklı sonuçlar doğurur. Fotoğraflarının çalınması ile yedeksiz kaybolması ayrı dertlerdir.
Not al: Karşındaki kişi verini ele geçirirse onunla ne yapabilir, sen bunu telafi edebilir misin?
5. Ne kadar uğraşmayı göze alıyorum?
Herkesin zamanı, parası ve teknik bilgisi aynı değil. Çevren de önemli: ailen WhatsApp'ta ise tek başına başka bir uygulamaya geçemezsin. Hassas bir davayla uğraşan bir avukatın göze alacağı zahmet, tatil fotoğrafı gönderen birininkiyle aynı olmak zorunda değil.
Not al: Paran, bilgin ve çevren açısından neleri yapabilirsin?
Bir soru daha: Kimden yardım alabilirim?
Evdeki bir yakın, işyerinde güvendiğin biri veya bir avukat işini kolaylaştırır. Bir önlem çevrendekiler de uyguladığında daha çok işe yarar, çünkü mesajların ve fotoğrafların onların telefonunda da duruyor.
Deneyelim: telefonun
| Soru | Örnek cevap |
|---|---|
| Neyi koruyorum? | Banka uygulaması, WhatsApp, fotoğraflar, e-posta |
| Kimden? | Dolandırıcılar, telefonu bulan biri, ev arkadaşım |
| İhtimali ne? | Sahte arama ve SMS sık. Telefon kaybolabilir. Ev arkadaşım büyük ihtimalle bakmaz. |
| Olursa ne olur? | Para kaybı zor telafi edilir. Yedeksiz fotoğraflar sonsuza kadar gider. |
| Ne kadar uğraşırım? | Bir akşam ayırırım. Ücretli bir şey almak istemiyorum. |
Bu cevaplardan şu plan çıkıyor: güçlü ekran kilidi, e-posta ve bankada iki adımlı doğrulama, bir şifre yöneticisi, düzenli fotoğraf yedeği ve dolandırıcıları tanımayı öğrenmek. Ücretli VPN veya karmaşık kurulumlar bu kişinin önceliği değil.
Kendi planını yaz
Şunu kopyala ve doldur:
Korumak istediklerim: 1. 2. 3. Kimden koruyorum, ellerinden ne gelir? 1. 2. En olası tehditler: 1. 2. Dert etmeyeceklerim: 1. En kötü sonuç ne olurdu? 1. Yapacaklarım (bu hafta): 1. 2. 3. Bu listeyi şu tarihte gözden geçireceğim:
Bu liste de hassas olabilir
Listede eski bir partner, işveren veya bir kurum varsa, listeyi o kişinin görebileceği bir yerde tutma. Telefonuna veya hesabına erişimi olabilir. İşin bitince listeyi yok et ya da şifreli bir yerde sakla.
Hayatın değiştikçe planın da değişir. Yeni iş, taşınma, ayrılık veya yeni bir telefon, yeniden bakmak için iyi bir zamandır.
Örnekler
Çoğu kişi
Asıl risk dolandırıcılık, hesap çalınması ve reklam takibi. Şifre yöneticisi, iki adımlı doğrulama, daha iyi bir tarayıcı ve Signal büyük kısmını çözer.
Küçük işletme sahibi
Müşteri bilgileri ve şirket hesapları da işin içinde. Hesapları kişisel olanlardan ayır, ortak şifreleri mesajla paylaşma, personel ayrılınca erişimi kapat.
Takip veya taciz yaşayan biri
Burada asıl tehdit seni tanıyan biri olabilir. Telefonuna erişimi var mı, paylaşılan hesaplar ve konum paylaşımı açık mı, önce bunlara bak. Yardım alırken dikkatli ol, çünkü cihazın izleniyor olabilir. Adım adım anlatım için takip rehberine bak.
Yüksek risk altındaysan
Gazeteci, avukat, aktivist ya da hedef alınma riski taşıyan biriysen bu genel yöntem yetmez. Güvendiğin bir dijital güvenlik uzmanından ya da kuruluştan destek al. Sivil toplum çalışanları, gazeteciler ve insan hakları savunucuları Access Now Dijital Güvenlik Yardım Hattı'na ücretsiz başvurabilir. Hattın listelediği diller arasında Türkçe yok.
Kaynaklar
- EFF Surveillance Self-Defense: Your Security Plan
- Privacy Guides: Threat Modeling, konu başlıkları için başlangıç noktamız
- Access Now: Dijital Güvenlik Yardım Hattı
Son kontrol: 9 Kasım 2026