Ana içeriğe geç

İletişim ağı türleri

İki uygulama da "uçtan uca şifreli" olabilir, ama mesajların nereden geçtiği çok farklı olabilir. Bu fark kimin metadata'nı gördüğünü ve bir sunucu kapanınca ne olduğunu belirler.

Şifreleme mesajının içeriğini korur. Ağ türü ise kiminle, ne zaman konuştuğunu kimin görebileceğini etkiler. Metadata rehberinde bunun neden önemli olduğunu anlattık.

Kısa cevap: Çoğu kişi için Signal gibi merkezi ama az veri tutan bir uygulama yeterli ve kolaydır. Merkezi uygulamanın zayıf yanı senin için önemliyse diğer türlere bak.

Dört ağ türü

Merkezi ağ

Herkes tek bir şirketin sunucularına bağlanır. Postanelerin tek bir merkezden yönetildiği bir ülke gibi düşün.

Örnekler: WhatsApp, Signal, Threema, Molly (Signal sunucularına bağlanır).

Bütün sistem tek bir kurumun politikasına bağlıdır. Yine de merkezi olmak çok veri toplamak demek değildir. Fark burada ortaya çıkıyor:

  • WhatsApp kendi politikasında telefon numarası, çevrimiçi durum, grup bilgileri, IP adresi ve cihaz bilgileri gibi verileri topladığını yazıyor.
  • Signal yayımladığı mahkeme yanıtlarında yalnızca hesabın oluşturulma zamanını ve son bağlantı tarihini verebildiğini gösteriyor.
  • Threema kendi açıklamasına göre grup üyeliklerini sunucuda tutmuyor ve telefon numarası istemiyor. Bu şirketin kendi beyanıdır.

Signal'de ve Molly'de telefon numarası hâlâ gerekir.

Federe ağ

Herkes istediği sunucuyu seçer, sunucular birbiriyle konuşur. E-posta gibidir: Gmail'den Proton Mail'e yazabilirsin.

Örnekler: e-posta, Matrix, Mastodon, Delta Chat.

Tek bir şirket yoktur, kendi sunucunu kurabilirsin. Ama sunucu yöneticisine güvenmen gerekir ve şifreleme her zaman açık değildir.

  • E-posta normalde sağlayıcıların okuyabileceği biçimde gider.
  • Mastodon özel mesajları uçtan uca şifrelemez. Kendi belgeleri, iki tarafın sunucu yöneticilerinin metne ulaşabileceğini söylüyor.
  • Matrix'te şifreli odada mesaj metni sunucuya kapalıdır, ama Element'in 2025 tarihli yazısına göre oda adı, konu ve üyelik gibi bilgiler sunucuda açık tutulabiliyor.
  • Delta Chat'in varsayılan aktarıcıları mesajı şifresiz kabul etmez. Yine de gönderen ve alıcı adresini, mesaj boyutunu ve IP adresini görebilir.

Eşler arası ağ (P2P)

Mesaj doğrudan bir cihazdan diğerine gider, arada sunucu yoktur. Bir arkadaşına notu elden vermek gibidir.

Örnek: Briar.

Sunucu olmadığı için mesajları toplayan bir yer de yoktur. Briar internet yokken Bluetooth veya Wi-Fi ile çalışabilir.

Bedeli şudur: İki tarafın genellikle aynı anda açık olması gerekir. Doğrudan bağlantı karşı tarafa IP adresini gösterebilir, bu yüzden iyi tasarımlar Tor gibi bir katman ekler. Briar internette Tor kullanır. Ağ gözlemcisi trafik örüntüsünden de bir şeyler çıkarabilir.

Anonim yönlendirme

Mesaj birkaç aracıdan geçer. Her aracı yolun yalnızca bir kısmını bilir. Mektubun birbirini tanımayan birkaç kuryeden geçmesi gibidir. Tor bu fikrin en bilinen örneğidir.

Örnekler: Tor üzerinden çalışan uygulamalar, SimpleX.

Anonim yönlendirme kim olduğunu ve nereye yazdığını saklamayı amaçlar. Yavaş olabilir ve aracılardan biri çevrimdışıysa teslimat aksayabilir.

SimpleX bu sınıfa tam oturmaz. Kullanıcı kimliği olmayan, mesajları aktarıcılar üzerinden geçiren bir tasarımı vardır. 2024'te eklenen iki aşamalı özel yönlendirme, sunucunun göndericinin IP adresini görmesini önlemeyi hedefler. O sürümde varsayılan olarak açık değildi, ayarını kontrol et. IP adresini daha da gizlemek için Tor ile bağlanabilirsin.

Karşılaştırma

Tür Sunucu kimin? Metadata'yı kim görebilir? Metadata riski
Merkezi Tek kurum O kurum, tasarımına göre çok veya az Şirkete bağlı
Federe Birçok kişi veya kurum Senin ve karşı tarafın sunucusu Sunucuya bağlı
Eşler arası Yok Ağ gözlemcisi, korumasızsa karşı taraf Katmana bağlı
Anonim yönlendirme Bağımsız aracılar Hiçbiri tek başına tamamını görmez En düşük
Tür Erişilebilirlik Sunucu kapanırsa Bedeli
Merkezi Kolay, çok cihaz Herkes için durur Tek noktaya bağlılık
Federe Orta, sunucu seçmek gerekir Yalnızca o sunucudakiler etkilenir, hesabını kaybedebilirsin Sunucu yöneticisine güven
Eşler arası Zor, iki taraf çevrimiçi olmalı Sunucu yok, ağ devam eder Yavaş teslimat, pil tüketimi
Anonim yönlendirme Orta veya zor Aracı değişir, gecikme olabilir Yavaşlık, küçük kullanıcı kitlesi

Sunucu kapanınca ne olur?

Merkezi: 4 Ekim 2021'de Facebook'un ana ağındaki bir bakım hatası WhatsApp dahil tüm Meta servislerini saatlerce erişilemez yaptı. Bir kurum düşerse herkes düşer.

Federe: E-posta sağlayıcın kapanırsa adresini kaybedersin, ama diğer sunucular çalışmaya devam eder. Kendi alan adını kullanırsan başka sağlayıcıya geçebilirsin.

Eşler arası: Merkez olmadığı için kapatılacak merkez de yoktur. Briar'da karşı taraf çevrimdışıysa mesaj iki taraf aynı anda açık olduğunda gider. Briar Mailbox bunu kolaylaştırır.

Türkiye'de erişim engeli: Merkezi servisler tek hedeftir. NetBlocks, 7 Eylül 2025'te Türkiye'deki birçok ağda X, YouTube, Instagram, Facebook, TikTok ve WhatsApp erişiminin kısıtlandığını bildirdi. Signal'in güncel durumu için Türkiye'de Durum sayfasına bak. İnternet tamamen kesilirse yalnızca Briar gibi Bluetooth ile çalışan araçlar kalır, onlar için de uygulama ve kişilerin önceden kurulmuş olması gerekir.

Hangisi kime uygun?

İhtiyacın Tür Düşünebileceğin araç
Arkadaşlarınla kolay ve güvenli sohbet Merkezi, az veri Signal
Telefon numarası vermek istemiyorsun, ödeyebilirsin Merkezi Threema
Signal'i Android'de ek korumayla kullanmak Merkezi Molly
Numara vermeden sohbet Federe veya aktarıcı Delta Chat, SimpleX
Kendi sunucunu kurmak, grup yönetmek Federe Matrix sunucusu (burada önermiyoruz, teknik bilgi ister)
İnternet kesintisinde yakın iletişim Eşler arası Briar
Kiminle konuştuğunu olabildiğince saklamak Anonim yönlendirme SimpleX, Tor üzerinden çalışan araçlar
SignalWhatsApp yerine en iyi seçenek. Mesajların yanında çok az bilgi tutar.ÜcretsizTüm cihazlarAçık kaynakKâr amacı gütmezDetaylarSimpleX ChatTelefon numarası veya kullanıcı kimliği istemez.ÜcretsizTüm cihazlarAçık kaynakDetaylarBriarİnternet olmasa da Bluetooth veya Wi-Fi ile mesajlaşabilir.AndroidÜcretsizAçık kaynakDetaylar
MollySignal hesabınla çalışan, ek güvenlik ayarları olan Android uygulaması.ÜcretsizAçık kaynakAndroidSignal gerekliDetaylarThreemaTelefon numarası istemeyen, tek seferlik ödemeli İsviçre mesajlaşması.ÜcretliNumara yokİsviçreDetaylarDelta ChatE-posta altyapısını kullanan, telefon numarası istemeyen açık kaynak sohbet.ÜcretsizAçık kaynakNumara yokDetaylar

Tüm seçenekler için Mesajlaşma sayfasına bak.

Ağ türü her şeyi çözmez

En iyi tasarım bile ele geçirilmiş bir telefonu korumaz. Konuştuğun kişi mesajı başkasına gösterebilir. Bir şirketin kendi açıklaması bağımsız denetimin yerine geçmez. Ağırlığı ağ türüne değil, tehdidine göre ver. Tehdit modeli sayfası başlangıç için uygundur.

Kaynaklar

Son kontrol: 9 Kasım 2026